Deel 3; Voeding & Ontstekingen (gewrichten)

26 september 2012 | Bij ontstekingen (waaronder gewrichten) is het belangrijk rekening te houden met het verzorgen van de lever. Bepaalde voedingsinterventies voor de lever geven een verlaging van de niveaus van pro-inflammatoire (ontsteking bevorderende) stoffen.

Een bepaalde enzymgroep (P450) in het endoplasmatisch reticulum van o.a. de lever-, nier-, long- en darmcellen, houdt zich vooral met het verwerken van toxische stoffen en geneesmiddelen bezig. Het cytochroom-P450 (CYP) enzymsysteem van de lever is betrokken bij het omzetten en de eliminatie van bijna alle reguliere geneesmiddelen, maar ook van alternatieve geneesmiddelen (zoals vitaminesupplementen, kruiden, etc.). De capaciteit van het cytochroom-P450 systeem verschilt van persoon tot persoon.

Cytochroom P450 (CYP 450) is een enzymgroep, die uit circa vijftig verschillende enzymen bestaat. De enzymen zijn ingedeeld in families en subfamilies op basis van hun aminozuurstructuur. De nomenclatuur bij de naamgeving is als volgt: voor bijvoorbeeld het enzym CYP3A4 beschrijft de 3 de familie, A de subfamilie en 4 het individuele gen.

Op het internet op de pagina van Clinical Pharmacology is de beschrijving van de medicatie, de mate van belasting voor de diverse CYP enzymen beschreven. Enkele bekende enzymen zijn de CYP450 enzymen CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6 en het CYP3A4, die nodig zijn voor het omzetten van bijvoorbeeld geneesmiddelen. Het CYP3A4 enzym neemt ca. 40-50% van alle geneesmiddelen voor zijn rekening.
Belasting van de Cyp enzymenEen zwakke vertering of een onbalans in de darmflora(dysbiose) geeft in de darmen een opeenhoping van gifstoffen. Deze gifstoffen komen in het bloed en daarmee uiteindelijk bij de lever. Tegelijkertijd nemen de darmen onvoldoende leverversterkende voedingsstoffen op. De lever als ‘afvalverwerkingscentrale’ krijgt dan een extra aanvoer van gifstoffen, maar onvoldoende aanvoer van versterkende voeding. Gevolg: hij gaat minder goed functioneren.

De lever heeft honderden taken waaronder het  verwerken en afvoeren van toxische stoffen (ook die in de darmen ontstaan),  schadelijke hormonen en zware metalen. Maar ook het verwerken van biogene aminen (waaronder histamine). Er wordt onderscheid gemaakt tussen endogene(van binnen uit) en de exogene (van buiten af) histamine.

De endogene histamine worden aangemaakt in de mestcellen en de basofiele granulocyten. Endogene histamine (via de voeding) komt het meest frequent voor naar aanleiding van casomorphin- 7, een exorfine uit melk. Deze opioïden veroorzaken een niet-allergische immuun-reactie waarbij er grote hoeveelheden histamine vrijkomen door de mestcellen. Histamine komt vrij in het eerste stadium van een inflammatie, daarna gevolgd door prostaglandines en cytokines.
Methylering; vewerkingsfabriek van de leverWanneer een aantal ‘verwerkingsfabrieken’ van de lever minder goed functioneren zoals de methylering kan dit op den duur ontstekingsreacties geven. Bekende ‘verwerkingsfabrieken’ van de lever zijn; acetylering, glutathionconjugatie, glucoronidatie (geeft o.a. geelkleuring van oogwit en huid bij minder goed functioneren), glycinatie, methylering en sulfatie (lees meer hierover in het boek Energieherstelplan, uitgeverij Schors).

Bij onvoldoende zwavelhoudende aminozuren in het dieet kan dit gevolgen hebben voor een goede sulfatie van de lever. Een zwakke methylering (let vooral op hoge homocysteine waarde in het bloed) en sulfatie kan o.a. negatieve gevolgen hebben voor het hormonale evenwicht. Dagelijks alcohol gebruik belast ook de sulfatie.

Wat belasting van de lever betreft kan zelfs het dagelijkse godendrankje als koffie bij sommige mensen verkeerd uitpakken. In een studie beschreven in de American Journal of Clinical nutrition  (2002 Dec; 76(6):1244-8.) blijkt, dat koffie (cafeïne) de CRP, Il-6, TNF en de homocysteine kan verhogen.
Hormonale evenwichtDe geslachtshormonen (vooral oestrogenen in het bijzonder de 16 alpha-OH oestrogeen vorm) blijken een rol te spelen als mediatoren en handhavers van inflammatoire en auto-immuun aandoeningen.

Kruisbloemige groenten of het glucosinolaatmetaboliet indol-3-carbinol kan voordeel bieden bij de verlaging van de schadelijke vorm 16 alpha-OH. De 2-OH vorm oestrogeen is de ‘goede’ vorm en dus kan met voedingsinterventies invloed (o.a. in de lever) uitgeoefend worden op het oestrogeenmetabolisme. De lokale effecten van geslachtshormonen blijken in de eerste plaats te bestaan uit cytokine productie (ontsteking) en uit modulering van celproliferatie.

Het ondersteunen van de hydroxylatie en methylatie (lever) van oestrogenen met de juiste voeding (en voedingssupplementen) kan helpen om de transformatie in 2 –OH oestrogenen eerder dan in 16 alpha OH oestrogenen te begunstigen. Het metabolisme van oestrogenen is afhankelijk van specifieke enzymen (CYP 450-enzymen). Deze enzymen (CYP 1A1, 1A2, 3A4, 1B1) vormen de primaire wegen voor omzetting van oestrogenen in 2-OH, alpha-16 OH, 4-OH derivaten.
Voedselverwaarlozing verzwakt de leverEen ander probleem voor de lever wat zich steeds vaker voordoet is voedselverwaarlozing. Voedselverwaarlozing heeft directe negatieve gevolgen voor de weerstand. Een slechte voedingsstatus geeft een toename van laaggradige ontstekingsreacties.

Voedingsverwaarlozing (door iemand zelf of door een verzorger uit het verleden) kan ertoe leiden dat er te weinig noodzakelijke nutriënten gegeten worden. Het komt voor dat iemand niet geleerd heeft wat gezonde voeding is. Soms omdat zijn ouders een probleem met voeding hadden (eetstoornis, verslavingsprobleem, voeding als machtsmiddel of als straf gebruikten etc.). Soms ook omdat iemand ongemerkt nog een stille strijd tegen zijn ouders voert en van daaruit ongezonde keuzes maakt.

Een strijd (bewust of onbewust) die de lever belast en ook veel energie vraagt van de bijnieren (uiteindelijk loopt de accu leeg). Voeding heeft op emotioneel niveau immers te maken met ‘ouderlijke zorg’. Het is heel lastig als men in de eigen beleving geen goede ouderlijke zorg heeft ontvangen om later deze ‘verzorgende taken’ aan zichzelf te geven.

Als er nog een dilemma op dat terrein ligt, dan komt dit steevast tot uiting in de voedingskeuzes. Bij het bijhouden van een voedingsdagboek is een verborgen emotionele lading op voeding te zien. Het kan dan extra tijd kosten voordat dit ‘verleden’ overwonnen is en er weer kennis wordt gemaakt met het plezier van goede voeding en goed zorgen voor zichzelf.

Psychologische stress leidt tot vrijmaking van tal van hormonen en ontstekingsmediatoren in het lichaam, en kan op deze wijze een laaggradige ontstekingsreactie geven. Bijvoorbeeld; kindermishandeling geeft bij de slachtoffers op latere leeftijd vaak meer chronische ontstekingsreacties.
Mentale en emotionele spanningen leiden vaak tot eetbuien en/of eetstoornissen. Geen grip op de voeding krijgen betekend vaak; minder grip op ontstekingen krijgen (en vaak ook meer correctie d.m.v. suppletie/medicatieroute).
Mindfulness eten en meditatiesChronische stress beïnvloedt zowel de darmflora, als de aan deze flora gekoppelde immunologische processen. Ook de spijsverteringssappen van de maag, pancreas en gal worden door chronische stressprikkels nadelig beïnvloed. Het maagdarmstelsel dat constant belaagd worden door stress, reageert vaak niet genoeg op therapeutische maatregelen.

Mensen melden vaak weinig verbetering in de symptomen en vertonen een sterke neiging tot recidiverende (terugkerende) ontstekingen. Naar mijn mening zijn specifieke meditatievormen, die dagelijks worden gedaan, goed inzetbaar.

Marijke de Waal Malefijt

Literatuur en links:

Boek; Energieherstelplan, uitgeverij Schors (4e druk 2012), Marijke de Waal Malefijt en Tanja Visser
Boek; ‘Ik heb er mijn buik van vol’(Schors 1e druk november 2011, 2e druk verschijnt november 2012), Marijke de Waal Malefijt
Kwik: Weidinger, Journal of Allergy and Clinical Immunologie, 2004 Oct.
Lood: Hon, pediatr Allergy Immunol. 2010 Aug.
P. Verhoef, et al; Contribution of caffeine to the homocysteine raising effect of coffee. A randomized controlled trial in humans American Journal of Clinical nutrition, 2002 Dec; 76(6):1244-8.
Black PH. Stress and the inflammatory response: A review of neurogenic inflammation. Brain Behav Immun 2002; 16: 622–53
Black PH, Garbutt LD. Stress, inflammation and cardiovascular disease. J Psychosom Res 2002; 52: 1–23
Black PH. The inflammatory response is an integral part of the stress response: Implications for atherosclerosis, insulin resistance, type II diabetes and metabolic syndrome X. Brain Behav Immun 2003; 17: 380–64
Kop WJ. The integration of cardiovascular behavioral medicine and psychoneuroimmunology: New developments based on converging research fields. Brain Behav Immun 2003; 17: 233–7
Andrea Danese, Carmine M. Pariante, Avshalom Caspi, Alan Taylor, and Richie Poulton. Childhood maltreatment predicts adult inflammation in a life-course study. PNAS 2007; 104: 1319 – 1324
Meer informatie over specifieke meditaties; www.gottschalmeditaties.nl.